Havdalah (Separation Ritual Ending Shabbat/Yom Tov)
The ritual concluding Shabbat or Yom Tov — recited over wine with spices and a flame, marking the separation between holy and ordinary time.
The ritual concluding Shabbat or Yom Tov, recited over wine with spices (besamim) and a flame, marking the separation between holy and ordinary time. Bavli Berakhot 33a, Pesachim 103a-104a, Chullin 26b; the seven-element havdalah is detailed at Pesachim 103b. Codified at Mishneh Torah, Hilchot Shabbat 29:1-29; Shulchan Aruch O.C. 296-299. Universal practice. The Lurianic tradition added kabbalistic kavanot to each element.
How it traveled
- Jerusalem Talmud BerakhotTiberias · 400explains
- PesachimSura (Babylonia) · 500explains
- BerakhotSura (Babylonia) · 500explains
- Machzor VitryTroyes (Champagne) · 1055explains
- Rif PesachimKairouan · 1085explains
- Rif BerakhotKairouan · 1085explains
- Mishneh Torah, SabbathFostat (Old Cairo) · 1180explains
- Kol BoNarbonne (Provence) · 1250explains
- Haggahot Rabbeinu Peretz on Sefer Mitzvot KatanCorbeil-Essonnes · 1280explains
- Chiddushei HaRa'ah on BerakhotBarcelona · 1290explains
- Meiri on PesachimPerpignan · 1300explains
- Meiri on BerakhotPerpignan · 1300explains
- Meiri on ShabbatPerpignan · 1300explains
- AbudarhamSeville · 1330explains
- TurToledo (Castile) · 1335explains
- Ran on PesachimBarcelona · 1340explains
- Menorat HaMaorToledo (Castile) · 1391explains
- Sefer HaTashbetzTunis · 1430explains
- Shulchan Arukh, Orach ChayimTzfat · 1565explains
- Darkhei MosheKrakow (Cracow) · 1570explains
- DrishaLviv (Lemberg) · 1605explains
- Chidushei Halachot on PesachimPosen (Poznań) · 1612explains
- BachKrakow (Cracow) · 1631explains
- Turei Zahav on Shulchan Arukh, Orach ChayimLviv (Lemberg) · 1646explains
- Ateret Zekenim on Shulchan Arukh, Orach ChayimLviv (Lemberg) · 1657explains
- Magen AvrahamKalisz · 1665explains
- Chok Yaakov on Shulchan Arukh, Orach ChayimLviv (Lemberg) · 1696explains
- Eliyah Rabbah on Shulchan Arukh, Orach ChayimPrague · 1712explains
- Penei Yehoshua on BerakhotFrankfurt am Main · 1730explains
- Ba'er Hetev on Shulchan Arukh, Orach ChayimPrague · 1742explains
- Shulchan Arukh HaRavLiozna · 1795explains
- Chokhmat Shlomo on Shulchan Arukh, Orach ChayimLublin · 1855explains
- Chokhmat Shlomo on Shulchan Arukh, Orach ChayimBrody · 1855explains
- Kitzur Shulchan ArukhOfen (Buda / Budapest) · 1864explains
- Arukh HaShulchanNovardok (Novogrudok) · 1884explains
- Ben Ish HaiBaghdad · 1894explains
- Torah Temimah on TorahPinsk · 1904redefines
- Mishnah BerurahRadin · 1907explains
- Tosefta Kifshutah on BerakhotJerusalem · 1936explains
- Shibbolei HaLeketRomeexplains
Key passages(20)
הנכנס לביתו במוצאי שבת מברך על היין ועל המאור ועל הבשמים ואח"כ אומר הבדלה ואם אין לו אלא כוס אחד מניחו אחר המזון ומשלשלן כולן לאחריו ואומר הבדלה במוצאי שבת ובמוצאי יו"ט ובמוצאי יום הכפורים ובמוצאי שבת
Tap to expand
וְאַבְדָּלָה בְּחוֹנֵן הַדַּעַת דִּבְרֵי חֲכָמִים רִבִּי עֲקִיבָה אוֹמֵר אוֹמְרָהּ בְּרָכָה רְבִיעִית בְּעַצְמָהּ. רִבִּי יַעֲקֹב בַּר אָחָא בְּשֵׁם שְׁמוּאֵל אוֹמֵר בְּרָכָה רְבִיעִית. אָמַר רִבִּי י
Tap to expand
רִבִּי אֶלְעָזָר בֶּן רִבִּי הוֹשַׁעְיָה וּבִלְבַד שֶׁלֹּא יִפְחוֹת מִשָּׁלֹשׁ אַבְדָּלוֹת. אָמַר רִבִּי יוֹחָנָן אָמְרוּ הַפּוֹחֵת לֹא יִפְחוֹת מִשָּׁלֹשׁ וְהַמּוֹסִיף לֹא יוֹסִיף יוֹתֵר מִשִּׁבְעָה
Tap to expand
רִבִּי זְעִירָא רִבִּי אֶלְעָזָר בֶּן אַנְטִיגְנֹס [בְּשֵׁם רִבִּי אֶלְעָזָר] בֵּירִבִּי יַנַּאי בְּשֵׁם רִבִּי יוּדָה בְּרִיבִי אִם לֹא הִבְדִּיל בְּמוֹצָאֵי שַׁבָּת מַבְדִּיל אֲפִילוּ בַּחֲמִישִׁי ב
Tap to expand
וְהַבְדָּלָה בְחוֹנֵן הַדָּעַת. שִׁמְעוֹן בַּר וָוא בְּעָא קוֹמֵי רִבִּי יוֹחָנָן דָּבָר שֶׁהוּא נוֹהֵג וּבָא חֲכָמִים חוֹלְקִין עָלָיו. אָמַר לוֹ עַל יְדֵי שֶׁעִיקָּרָהּ בְּכוֹס שְׁכָחוּהָ בִתְפִילָּ
Tap to expand
אָמַר רִבִּי יוֹסֵה מִדִּבְרֵי שְׁנֵיהֶן יַיִן וְהַבְדָּלָה הַיַּיִן קוֹדֵם. כְּלוּם טַעֲמְהוֹן דְּבֵית שַׁמַּאי אֶלָּא שֶׁקְּדוּשַּׁת הַיּוֹם גָּרְמָה לְיַיִן שֶׁיָּבוֹא. וְכַאן הוֹאִיל וְלֹא אַבְדָּ
Tap to expand
אָמַר רִבִּי יוֹסֵי. מִדִּבְרֵי שְׁנֵיהֶן. יַיִן וְאַבְדָּלָה הַיַּיִן קוֹדֵם. כְּלוּם טַעַמְהוֹן דְּבֵית שַׁמַּי לֹא שֶׁקְּדוּשַּׁת הַיּוֹם גָּרְמָה לַיַּיִן. וְכָאן הוֹאִיל וְאַבְדָּלָה גָּרְמָה לַי
Tap to expand
Berakhot · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
הָא גוּפָא קַשְׁיָא: אָמְרַתְּ הַמַּבְדִּיל בַּתְּפִלָּה מְשׁוּבָּח יוֹתֵר מִמִּי שֶׁיַּבְדִּיל עַל הַכּוֹס, אַלְמָא תְּפִלָּה לְחוּדַהּ סַגִּי. וַהֲדַר תָּנֵי אִם הִבְדִּיל בְּזוֹ וּבָזוֹ — יָנוּחוּ
Tap to expand
Berakhot · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
וְסָבְרִי בֵּית שַׁמַּאי דְּבִרְכַּת הַיּוֹם עֲדִיפָא? וְהָתַנְיָא: הַנִּכְנָס לְבֵיתוֹ בְּמוֹצָאֵי שַׁבָּת, מְבָרֵךְ עַל הַיַּיִן וְעַל הַמָּאוֹר וְעַל הַבְּשָׂמִים, וְאַחַר כָּךְ אוֹמֵר הַבְדָּלָה.
Tap to expand
Berakhot · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
עָנֵי רָבָא בָּתְרֵיהּ: זוֹ דִּבְרֵי רַבִּי מֵאִיר, אֲבָל רַבִּי יְהוּדָה אוֹמֵר לֹא נֶחְלְקוּ בֵּית שַׁמַּאי וּבֵית הִלֵּל עַל הַמָּזוֹן שֶׁהוּא בַּתְּחִילָּה וְעַל הַבְדָּלָה שֶׁהִיא בַּסּוֹף, עַל מ
Tap to expand
Pesachim · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
וְלָא? וְהָא תַּנְיָא: הַנִּכְנָס לְבֵיתוֹ בְּמוֹצָאֵי שַׁבָּת מְבָרֵךְ עַל הַיַּיִן וְעַל הַמָּאוֹר וְעַל הַבְּשָׂמִים, וְאַחַר כָּךְ אוֹמֵר הַבְדָּלָה עַל הַכּוֹס. וְאִם אֵין לוֹ אֶלָּא כּוֹס אֶחָד
Tap to expand
Pesachim · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
פָּתַח וְאָמַר: ״הַמַּבְדִּיל בֵּין קוֹדֶשׁ לְחוֹל בֵּין אוֹר לְחֹשֶׁךְ בֵּין יִשְׂרָאֵל לָעַמִּים בֵּין יוֹם הַשְּׁבִיעִי לְשֵׁשֶׁת יְמֵי הַמַּעֲשֶׂה״ אֲמַר לֵיהּ: לְמָה לָךְ כּוּלֵּי הַאי? וְהָאָמַר
Tap to expand
Pesachim · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
מֵיתִיבִי: אוֹמֵר הַבְדָּלוֹת בְּמוֹצָאֵי שַׁבָּתוֹת וּבְמוֹצָאֵי יָמִים טוֹבִים וּבְמוֹצָאֵי יוֹם הַכִּפּוּרִים, וּבְמוֹצָאֵי שַׁבָּת לְיוֹם טוֹב וּבְמוֹצָאֵי יוֹם טוֹב לְחוּלּוֹ שֶׁל מוֹעֵד, אֲבָל ל
Tap to expand
Pesachim · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
אָמַר רַבִּי יְהוֹשֻׁעַ בֶּן לֵוִי: הַמַּבְדִּיל צָרִיךְ שֶׁיֹּאמַר מֵעֵין הַבְדָּלוֹת הָאֲמוּרוֹת בַּתּוֹרָה. מֵיתִיבִי: סֵדֶר הַבְדָּלוֹת הֵיאַךְ? אוֹמֵר: ״הַמַּבְדִּיל בֵּין קוֹדֶשׁ לְחוֹל, בֵּין א
Tap to expand
Pesachim · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
וּמִי אָמְרִינַן חֲבִיבָה מִצְוָה בִּשְׁעָתָהּ? וְהָא תַּנְיָא: הַנִּכְנָס לְבֵיתוֹ בְּמוֹצָאֵי שַׁבָּת מְבָרֵךְ עַל הַיַּיִן וְעַל הַמָּאוֹר וְעַל הַבְּשָׂמִים, וְאַחַר כָּךְ אוֹמֵר הַבְדָּלָה עַל הַ
Tap to expand
Pesachim · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
אָמַר רָבָא: הִילְכְתָא, טָעַם — מְקַדֵּשׁ, וְטָעַם — מַבְדִּיל, וּמִי שֶׁלֹּא קִידֵּשׁ בְּעֶרֶב שַׁבָּת — מְקַדֵּשׁ וְהוֹלֵךְ כׇּל הַיּוֹם כּוּלּוֹ עַד מוֹצָאֵי שַׁבָּת. מִי שֶׁלֹּא הִבְדִּיל בְּמוֹצ
Tap to expand
Pesachim · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
שְׁמַע מִינַּהּ תְּלָת. שְׁמַע מִינַּהּ: הַמַּבְדִּיל בִּתְפִלָּה, צָרִיךְ שֶׁיַּבְדִּיל עַל הַכּוֹס. וּשְׁמַע מִינַּהּ: אָסוּר לוֹ לָאָדָם שֶׁיֹּאכַל קוֹדֶם שֶׁיַּבְדִּיל. וּשְׁמַע מִינַּהּ: מִי שֶׁל
Tap to expand
Shabbat · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
אֲמַר לֵיהּ רַבִּי אַבָּא לְרַב אָשֵׁי: בְּמַעְרְבָא אָמְרִינַן הָכִי: ״הַמַּבְדִּיל בֵּין קוֹדֶשׁ לְחוֹל״ וְעָבְדִינַן צוּרְכִּין. אָמַר רַב אָשֵׁי: כִּי הֲוֵינָא בֵּי רַב כָּהֲנָא הֲוָה אָמַר ״הַמַּ
Tap to expand
Pirkei DeRabbi Eliezer · Anonymous (Pirkei DeRabbi Eliezer redactor) · 630 CE
וְאִם אֵין לוֹ אֵשׁ, פּוֹשֵׁט יָדוֹ לְאוֹר הַכּוֹכָבִים שֶׁהֵן שֶׁל אֵשׁ, וְיִסְתַּכֵּל בְּצִפָּרְנָיו שֶׁהֵן לְבָנוֹת מִן הַגּוּף, וְאוֹמֵר: ״בָּרוּךְ מְאוֹרֵי הָאֵשׁ״. וְאִם נִתְקַדְּרוּ הַשָּׁמַיִם
Tap to expand
Pirkei DeRabbi Eliezer · Anonymous (Pirkei DeRabbi Eliezer redactor) · 630 CE
רַבִּי צָדוֹק אוֹמֵר: כָּל מִי שֶׁאֵינוֹ מַבְדִּיל עַל הַיַּיִן בְּמוֹצָאֵי שַׁבָּתוֹת אוֹ אֵינוֹ שׁוֹמֵעַ מִן הַמַּבְדִּילִים, אֵינוֹ רוֹאֶה סִימַן בְּרָכָה לְעוֹלָם. וְכָל מִי שֶׁהוּא שׁוֹמֵעַ מִן ה
Tap to expand