Chiddush (Novel Insight)
A novel interpretation or insight in halacha or aggadah — the genre that names Chiddushei Ramban, Chiddushei HaRashba, and the lomdus tradition.
A novel interpretation or insight in halacha or aggadah. The genre Chiddushei Ramban, Chiddushei HaRashba, Chiddushei HaRitva etc. are named for. Lomdus values chidushim that resolve multiple kushyot at once. Mishnah Avot 6:1; Bavli Chagigah 3a.
How it traveled
- Yalkut Shimoni on NachTiberias · 1250explains
- Chiddushei Ramban on Bava BatraGirona · 1265explains
- Chiddushei Ramban on ShabbatGirona · 1265explains
- Chiddushei Ramban on YevamotGirona · 1265explains
- Chiddushei Ramban on KiddushinGirona · 1265explains
- Chiddushei Ramban on ChullinGirona · 1265explains
- Chiddushei Ramban on GittinGirona · 1265explains
- Chiddushei Ramban on Avodah ZarahGirona · 1265explains
- Chiddushei HaRa'ah on BerakhotBarcelona · 1290explains
- Sefer HaTashbetzTunis · 1430explains
- Akeidat YitzchakTarragona · 1490redefines
- Chidushei Halachot on Bava BatraPosen (Poznań) · 1612explains
- Chidushei Agadot on SanhedrinPosen (Poznań) · 1612explains
- Chidushei Halachot on Bava KammaPosen (Poznań) · 1612explains
- Chidushei Halachot on SanhedrinPosen (Poznań) · 1612explains
- Chidushei Halachot on GittinPosen (Poznań) · 1612explains
- Chidushei Agadot on Bava BatraPosen (Poznań) · 1612explains
- Chidushei Halachot on ChullinPosen (Poznań) · 1612explains
- Chidushei Halachot on ShabbatPosen (Poznań) · 1612redefines
- Chidushei Halachot on KiddushinPosen (Poznań) · 1612explains
- Chidushei Halachot on YevamotPosen (Poznań) · 1612explains
- Chidushei Halachot on Yevamot; Alternate VersionPosen (Poznań) · 1612explains
- Chidushei Halachot on PesachimPosen (Poznań) · 1612explains
- Chidushei Halachot on Bava MetziaPosen (Poznań) · 1612explains
- BachKrakow (Cracow) · 1631explains
- Brit MosheAmsterdam · 1721explains
- Sheilat YaavetzAltona · 1728redefines
- Penei Yehoshua on KiddushinFrankfurt am Main · 1730redefines
- Penei Yehoshua on GittinFrankfurt am Main · 1730redefines
- Penei Yehoshua on KetubotFrankfurt am Main · 1730redefines
- Penei Yehoshua on ShabbatFrankfurt am Main · 1730explains
- Penei Yehoshua on Bava KammaFrankfurt am Main · 1730explains
- Penei Yehoshua on SukkahFrankfurt am Main · 1730explains
- Penei Yehoshua on Bava MetziaFrankfurt am Main · 1730explains
- Pele YoetzSilistra · 1815explains
- Haamek Sheilah on Sheiltot d'Rav Achai GaonVolozhin · 1861explains
- Arukh HaShulchanNovardok (Novogrudok) · 1884explains
- Ein HaTekheletWarsaw · 1888redefines
- Torah Temimah on TorahPinsk · 1904explains
- Commentary on Sefer Hamitzvot of RasagLviv (Lemberg) · 1914explains
Key passages(20)
Chiddushei Maran Riz HaLevi al HaRambam · Yitzchak Zev Soloveitchik (R. Velvel)
Zera Avraham · Rabbi Menachem Ziemba
Chiddushei Rabbi Reuven · Rabbi Reuven Grozovsky
Chiddushei Rabbi Shlomo · Rabbi Shlomo Heiman
Afikei Yam · Rabbi Yechiel Michel Rabinowitz
Tiferes Yerucham · Yerucham Leiner
חידוש - ידוע מעלת המחדש חדושי תורה שהוא חשוב מאד בשמים ממעל עד שאמרו בזהר הקדוש (בהקדמה ז)) ד) שבונה שמים חדשים ועליו הכתוב אומר (ישעיה נא טז) לנטע שמים וליסד ארץ ולאמר לציון שערים המצינים בהלכה עמי א
Tap to expand
בראשית תקרא בשמחת לבב פעמיים או שלשה הלשון בקול רם, ואחר כך חזור לעיין הלשון ההיא היטב. וקח בידך הבנת הלשון ההוא בפשוטו ותחזור לעיין שנית המובן מכלל הלשון ההוא והדברים ההם. והנה הראשון נקרא 'פשט' והשנ
Tap to expand
Penei Yehoshua on Ketubot · R. Yaakov Yehoshua Falk (Pnei Yehoshua) · 1702 CE
גמרא אמר רבא מוציא ש"ר קאמרת שאני מש"ר דחידוש הוא דהא נכנסה לחופה וכו' וכתבו התוס' דלאו דוקא נקט נכנסה לחופה גם הרב האלפסי כתב דכמה רבוותא קמאי לא סלקא להו האי הלכתא כהוגן ופירשה באריכות ולא נתבררו דב
Tap to expand
הנה מי שחננו ה' דעת ושם חלקו מיושבי בית המדרש, מה טוב שירשם בכתב כל אשר חננו ה' לחדש דבר קטן ודבר גדול, ואל יתרשל, שכבר אמרו (ספר חסידים סי' תקל) שעתיד אדם לתן את הדין על אשר לא כתב בספר כל אשר גלו לו
Tap to expand
Chiddushei Ramban on Bava Batra · Moses ben Nachman (Ramban) · 1220 CE
הא דאמרינן הא קא משמע לן דאפילו מיחה בפני בני אדם שאינן יכולין לומר לו. ה"פ: דהאי בורח דאיירי ביה רב אפילו בורח שיש עליו אימה במקום שברח והוא מוחה בפני בני אדם שאינן יכולין לומר לו הויא חזקה דמחאתו נמ
Tap to expand
Chidushei Halachot on Bava Kamma · Shmuel Eidels (Chiddushei Halachot/Aggadot) · 1580 CE
בד"ה קרע כסותי וכו' מכלל דעל בשרו פטור כו' משום שהיה לו להסיר כו' עכ"ל ומדפטר הכא בעל לבו לא קשיא להו בפשיטות דלמא שאני הכא בעל בגדו נמי שהיה לו להסיר דאיכא למימר דהתם בקרע כסותי נמי שייך היה לו להסיר
Tap to expand
Chidushei Halachot on Bava Kamma · Shmuel Eidels (Chiddushei Halachot/Aggadot) · 1580 CE
בד"ה אימא סיפא אם כו' וי"ל דעכשיו סובר דלר' כו' ולפי האמת לרבי אם הכניס כו' עכ"ל לפי האמת היינו לאוקמתא דרבא דכולה מתני' כרבנן אתיא אית לן למימר לרבי דכולה נטירותא על בעל הקדירות ופירות ומכניס שורו ומ
Tap to expand
Chidushei Halachot on Bava Kamma · Shmuel Eidels (Chiddushei Halachot/Aggadot) · 1580 CE
בד"ה לפלוג וליתני כו' ופליגי כו' אבל במדליק בשל חבירו אפילו רבנן מחייבי אמוריגין כו' א"כ שפיר פריך דליפלוג בדידיה כו' עכ"ל אע"ג דלרבא נמי ה"מ למפלג בדידיה למתני דמודו רבנן בשל חבירו בגדיש ובמוריגין אי
Tap to expand
Chidushei Halachot on Chullin · Shmuel Eidels (Chiddushei Halachot/Aggadot) · 1580 CE
בד"ה כי איצטריך קרא כו' או משום זכר משונה או משום דאשמועינן שהיא נקבה ואנן הוא דלא כו' עכ"ל כצ"ל וע"כ הך סברא דמשונה מוכרחת גם לפירוש ר"א מרעגנשפורג מכח הך דפרק המפלת גבי ביאת מקדש דאיכא תרי קראי לרב
Tap to expand
ברוך אלהינו שבראנו לכבודו והבדלנו מן התועים ונתן לנו תורת אמת וחיי עולם נטע בתוכינו מה אשיב לה' כל תגמלוהי עלי אשר זכני ברוב רחמיו וברוב חסדיו לשמש בחצרות בית ה' במקום ששמשו בו אבותי הקדושים נ"ע בישיב
Tap to expand
וּבֵן עַזַּאי דְּלֹא כְרִבִּי לָעְזָר בֶּן עֲזַרְיָה. דְּתָנֵּי. מַעֲשֶׂה בְּרִבִּי יוֹחָנָן בֶּן בְּרוֹקָה וְרִבִּי אֶלְעָזָר חַסְמָא שֶׁהָיוּ מְהַלְּכִין מִיַּבְנֶה לְלוֹד. וְהִקְבִילוּ אֶת רִבִּי י
Tap to expand
Chagigah · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
תָּנוּ רַבָּנַן: מַעֲשֶׂה בְּרַבִּי יוֹחָנָן בֶּן בְּרוֹקָה וְרַבִּי אֶלְעָזָר [בֶּן] חִסְמָא שֶׁהָלְכוּ לְהַקְבִּיל פְּנֵי רַבִּי יְהוֹשֻׁעַ בִּפְקִיעִין. אָמַר לָהֶם: מָה חִידּוּשׁ הָיָה בְּבֵית הַמ
Tap to expand
Chullin · Anonymous (Stammaim, redactors of the Bavli) · 450 CE
דְּאִי סָלְקָא דַעְתָּךְ דְּרַבָּנַן, מִבָּשָׂר בְּחָלָב מַאי טַעְמָא לָא גָּמְרִינַן? דְּחִדּוּשׁ הוּא. אִי חִדּוּשׁ הוּא, אַף עַל גַּב דְּלֵיכָּא נוֹתֵן טַעַם נָמֵי!
Tap to expand
וַיְהִי בְּיוֹם וגו', מַהוּ וַיְהִי, אָמַר רַבִּי יְהוֹשֻׁעַ תְּנָאִים עָשָׂה הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא עִם יִשְׂרָאֵל עַד שֶׁהֵם בְּמִצְרַיִם, שֶׁאֵינוֹ מוֹצִיאָם מִשָּׁם אֶלָּא עַל מְנָת שֶׁיַּעֲשׂוּ
Tap to expand
Modern teachers who discuss this idea
Modern and living teachers whose books take up Chiddush (Novel Insight). These works are still in copyright, so we can’t show the text here — each links out to the book.
- Rabbi Yechiel Michel RabinowitzAfikei Yam(1905)Buy on Eichler’s→
- Rabbi Menachem ZiembaZera Avraham(1920)Buy on Eichler’s→
- Rabbi Reuven GrozovskyChiddushei Rabbi Reuven(1959)Buy on Eichler’s→
- The Brisker RavChiddushei Maran Riz HaLevi al HaRambam(1963)Buy on Eichler’s→
- R. Yerucham LeinerTiferes Yerucham(1965)Buy on Eichler’s→
- Rabbi Shlomo HeimanChiddushei Rabbi Shlomo(1966)Buy on Eichler’s→